-
وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ فِي الاِعْتِرَافِ وَ طَلَبِ التَّوْبَةِ إِلَي اللهِ تَعَالَياعتراف به گناه و درخواست توبه
-
( 1 ) اللَّهُمَّ إِنَّهُ يَحْجُبُنِي عَنْ مَسْأَلَتِكَ خِلَالٌ ثَلَاثٌ ، وَ تَحْدُونِي عَلَيْهَا خَلَّةٌ وَاحِدَةٌ(1) خداوندا سه حالت مرا از درخواست نمودن از تو مانع مىشود و يك حالت مرا بدان تشويق مىكند.
-
( 2 ) يَحْجُبُنِي أَمْرٌ أَمَرْتَ بِهِ فَأَبْطَأْتُ عَنْهُ ، وَ نَهْيٌ نَهَيْتَنِي عَنْهُ فَأَسْرَعْتُ إِلَيْهِ ، وَ نِعْمَةٌ أَنْعَمْتَ بِهَا عَلَيَّ فَقَصَّرْتُ فِي شُكْرِهَا .(2) آن سه كه باز مىدارند عبارتند از كارى كه به آن دستور دادى و من از انجام آن كوتاهى كردم و عملى كه از آن مرا نهى فرمودى و من به سويش شتافتم و نعمتى كه به من عنايت كردى و شكرش را بجا نياوردم.
-
( 3 ) وَ يَحْدُونِي عَلَى مَسْأَلَتِكَ تَفَضُّلُكَ عَلَى مَنْ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ إِلَيْكَ ، وَ وَفَدَ بِحُسْنِ ظَنِّهِ إِلَيْكَ ، إِذْ جَمِيعُ إِحْسَانِكَ تَفَضُّلٌ ، وَ إِذْ كُلُّ نِعَمِكَ ابْتِدَاءٌ(3) و آن يك موردى كه مرا تشويق به طلب آمرزش از تو مىكند فضل و كرم توبه كسى است كه رو به درگاهت مىآورد و گمان نيك به سويت دارد زيرا همه احسانهايت به خاطر فضل و رحمت توست و جميع نعمتهايت ابتدايى و بدون مقدمه است.
-
( 4 ) فَهَا أَنَا ذَا ، يَا إِلَهِي ، وَاقِفٌ بِبَابِ عِزِّكَ وُقُوفَ الْمُسْتَسْلِمِ الذَّلِيلِ ، وَ سَائِلُكَ عَلَى الْحَيَاءِ مِنِّي سُؤَالَ الْبَائِسِ الْمُعيِلِ(4) پس هم اينك اى خداى من به درگاه عزتت همانند فرد تسليم شده و ذليل ايستادهام و خجلت زده همانند دردمند عيالمند از تو تمنا مىكنم.
-
( 5 ) مُقِرٌّ لَكَ بِأَنِّي لَمْ أَسْتَسْلِمْ وَقْتَ إِحْسَانِكَ إِلَّا بِالْإِقْلَاعِ عَنْ عِصْيَانِكَ ، وَ لَمْ أَخْلُ فِي الْحَالَاتِ كُلِّهَا مِنِ امْتِنَانِكَ .(5) الها اعتراف مىكنم كه در مواقع احسانت جز خوددارى از معصيت تو كارى نكردهام و در همه حالات محروم از لطف و كرم تو نبودهام.
-
( 6 ) فَهَلْ يَنْفَعُنِي ، يَا إِلَهِي ، إِقْرَارِي عِنْدَكَ بِسُوءِ مَا اكْتَسَبْتُ وَ هَلْ يُنْجِينِي مِنْكَ اعْتِرَافِي لَكَ بِقَبِيحِ مَا ارْتَكَبْتُ أَمْ أَوْجَبْتَ لِي فِي مَقَامِي هَذَا سُخْطَكَ أَمْ لَزِمَنِي فِي وَقْتِ دُعَايَ مَقْتُكَ .(6) پروردگارا آيا اقرارم نزد تو به زشتى آنچه انجام دادهام به حالم سودى دارد؟ و آيا اعترافم به درگاه تو به قبح آنچه مرتكب شدهام مرا نجات مىبخشد؟ يا اينكه واقعا سزاوار سخط و غضب تو هستم و يا اينكه در هنگام دعا كردنم دشمنى تو با من همراه بوده است؟!
-
( 7 ) سُبْحَانَكَ ، لَا أَيْأَسُ مِنْكَ وَ قَدْ فَتَحْتَ لِي بَابَ التَّوْبَةِ إِلَيْكَ ، بَلْ أَقُولُ مَقَالَ الْعَبْدِ الذَّلِيلِ الظَّالِمِ لِنَفْسِهِ الْمُسْتَخِفِّ بِحُرْمَةِ رَبِّهِ .(7) منزهى تو، مايوس از رحمتت نمىشوم. خودت باب توبه را به رويم گشودهاى! بلكه مىگويم، همانند گفتار بندهى ذليلى كه بر نفس خويش ظلم كرده و حرمت پروردگارش را رعايت نكرده است.
-
( 8 ) الَّذِي عَظُمَتْ ذُنُوبُهُ فَجَلَّتْ ، وَ أَدْبَرَتْ أَيَّامُهُ فَوَلَّتْ حَتَّى إِذَا رَأَى مُدَّةَ الْعَمَلِ قَدِ انْقَضَتْ وَ غَايَةَ الْعُمُرِ قَدِ انْتَهَتْ ، وَ أَيْقَنَ أَنَّهُ لَا مَحِيصَ لَهُ مِنْكَ ، وَ لَا مَهْرَبَ لَهُ عَنْكَ ، تَلَقَّاكَ بِالْإِنَابَةِ ، وَ أَخْلَصَ لَكَ التَّوْبَةَ ، فَقَامَ إِلَيْكَ بِقَلْبٍ طَاهِرٍ نَقِيٍّ ، ثُمَّ دَعَاكَ بِصَوْتٍ حَائِلٍ خَفِيٍّ .(8) همانگونه گناهانش بزرگ و رو به فزونى است و روزگار بر او پشت كرده و بخت برگشته است تا آنجا كه مىبيند وقت كار كردن تمام شده و عمر به پايان رسيده و يقين پيدا كرده كه هيچ راه چاره و گريزگاهى از جانب تو ندارد به همين جهت با گريه و زارى به تو روى آورده و توبه را برايت خالص گردانيده و به درگاهت ايستاده و با قلبى پاكيزه و بىآلايش و با صدايى لرزان و آرام تو را مىخواند.
-
( 9 ) قَدْ تَطَأْطَأَ لَكَ فَانْحَنَى ، وَ نَكَّسَ رَأْسَهُ فَانْثَنَى ، قَدْ أَرْعَشَتْ خَشْيَتُهُ رِجْلَيْهِ ، وَ غَرَّقَتْ دُمُوعُهُ خَدَّيْهِ ، يَدْعُوكَ بِيَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ ، وَ يَا أَرْحَمَ مَنِ انْتَابَهُ الْمُسْتَرْحِمُونَ ، وَ يَا أَعْطَفَ مَنْ أَطَافَ بِهِ الْمُسْتَغْفِرُونَ ، وَ يَا مَنْ عَفْوُهُ أَكْثَرُ مِنْ نَقِمَتِهِ ، وَ يَا مَنْ رِضَاهُ أَوْفَرُ مِنْ سَخَطِهِ .(9) در حالى كه قد خميده شده و سر به زير انداخته و كج گشته و از خوف و خشيت تو پاهايش مىلرزد و اشك ديدگانش بر صورتش روان است. اينگونه دعا مىكند: اى مهربانترين مهربانان و اى كسى كه طالبان رحمتش هماره به او روى مىآورند و اى مهربانترين فردى كه استغفاركنندگان دورش مىگردند و اى آنكه عفو و بخشش او بيش از خشم و بلايش مىباشد و اى كسى كه رضايش از سخطش فراوانتر است.
-
( 10 ) وَ يَا مَنْ تَحَمَّدَ إِلَى خَلْقِهِ بِحُسْنِ التَّجَاوُزِ ، وَ يَا مَنْ عَوَّدَ عِبَادَهُ قَبُولَ الْإِنَابَةِ ، وَ يَا مَنِ اسْتَصْلَحَ فَاسِدَهُمْ بِالتَّوْبَةِ وَ يَا مَنْ رَضِيَ مِنْ فِعْلِهِمْ بِالْيَسِيرِ ، وَ يَا مَنْ كَافَى قَلِيلَهُمْ بِالْكَثِيرِ ، وَ يَا مَنْ ضَمِنَ لَهُمْ إِجَابَةَ الدُّعَاءِ ، وَ يَا مَنْ وَعَدَهُمْ عَلَى نَفْسِهِ بِتَفَضُّلِهِ حُسْنَ الْجَزَاءِ .(10) و اى آنكه با گذشت خويش بر آفريدههايش منت گذارده و اى كسى كه بندگانش را به قبول توبه عادت داده و به وسيله توبه مفاسدشان را اصلاح فرموده و عمل كمشان را قبول كرده و به همان كار اندكشان پاداش فراوان داده و استجابت دعايشان را ضمانت نموده و بر خود واجب كرده است كه بدانها طبق وعدهاش از جانب فضلش بهترين پاداش را عطا فرمايد.
-
( 11 ) مَا أَنَا بِأَعْصَى مَنْ عَصَاكَ فَغَفَرْتَ لَهُ ، وَ مَا أَنَا بِأَلْوَمِ مَنِ اعْتَذَرَ إِلَيْكَ فَقَبِلْتَ مِنْهُ ، وَ مَا أَنَا بِأَظْلَمِ مَنْ تَابَ إِلَيْكَ فَعُدْتَ عَلَيْهِ .(11) الها من گناهكارتر از آنكه تو را مخالفت كرده و او را بخشيدهاى نيستم و سزاوار سرزنش بيشتر از كسى كه به درگاهت عذر آورده و عذرش را پذيرفتهاى نمىباشم و ستمكارتر از كسى كه در محضرت توبه كرده و توبهاش را پذيرفتهاى نيستم.
-
( 12 ) أَتُوبُ إِلَيْكَ فِي مَقَامِي هَذَا تَوْبَةَ نَادِمٍ عَلَى مَا فَرَطَ مِنْهُ ، مُشْفِقٍ مِمَّا اجْتَمَعَ عَلَيْهِ ، خَالِصِ الْحَيَاءِ مِمَّا وَقَعَ فيِهِ .(12) بنابراين در اين حال به پيشگاهت توبهاى مىكنم كه نسبت به آنچه انجام دادهام پشيمان و از حاصل كار نگران و از آنچه اتفاق افتاده خجالت زدهام.
-
( 13 ) عَالِمٍ لَيْكَ، بِأَنَّ الْعَفْوَ عَنِ الذَّنْبِ الْعَظِيمِ لَا يَتَعَاظَمُكَ ، وَ أَنَّ التَّجَاوُزَ عَنِ الْإِثْمِ الْجَلِيلِ لَا يَسْتَصْعِبُكَ ، وَ أَنَّ احْتِمالَ الْجِنَايَاتِ الْفَاحِشَةِ لَا يَتَكَأَّدُكَ ، وَ أَنَّ أَحَبَّ عِبَادِكَ إِلَيْكَ مَنْ تَرَكَ الاِسْتِكْبَارَ عَلَيْكَ ، وَ جَانَبَ الْاِصْرَارَ ، وَ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ .(13) خدايا اين را مىدانم كه گذشت تو از گناهان بزرگ، برايت بزرگ نيست و صرف نظر از لغزش سنگين، برايت سخت نمىباشد و ناديده گرفتن جنايات آشكار، برايت گران نيست و اين را نيز مىدانم كه محبوبترين بندگان نزد تو كسى است كه بر تو طغيان نكند و از اصرار بر گناه اجتناب نمايد و ملازم با استغفار و توبه باشد.
-
( 14 ) وَ أَنَا أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِنْ أَنْ أَسْتَكْبِرَ ، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ أُصِرَّ ، وَ أَسْتَغْفِرُكَ لِمَا قَصَّرْتُ فِيهِ ، وَ أَسْتَعِينُ بِكَ عَلَى مَا عَجَزْتُ عَنْهُ .(14) و من از كسى كه بر تو طغيان كند بيزارم و از كسى كه اصرار بر گناه مىكند به تو پناه مىبرم و نسبت به آنچه كوتاهى كردهام طلب عفو مىنمايم و دربارهى آنچه كه از انجام آن ناتوانم از تو كمك مىخواهم.
-
( 15 ) اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ، وَ هَبْ لِي مَا يَجِبُ عَلَيَّ لَكَ ، وَ عَافِنِي مِمَّا أَسْتَوْجِبُهُ مِنْكَ ، وَ أَجِرْنِي مِمَّا يَخَافُهُ أَهْلُ الْإِسَاءَةِ ، فَإِنَّكَ مَلِيءٌ بِالْعَفْوِ ، مَرْجُوٌّ لِلْمَغْفِرَةِ ، مَعْرُوفٌ بِالتَّجَاوُزِ ، لَيْسَ لِحَاجَتِي مَطْلَبٌ سِوَاكَ ، وَ لَا لِذَنْبِي غَافِرٌ غَيْرُكَ ، حَاشَاكَ(15) بار الها بر محمد و آل او درود فرست و آنچه از حقوق خود بر من لازم فرمودى به كرمت ببخش و از آنچه كه باعث شد، مستوجب عذابت گردم عافيتم ده و از هر چه كه گنهكاران را مىترساند پناهم ده چرا كه تو لبريز از عفو و بخششى و كانون اميد و رحمتى و شهرهى گذشت و اغماضى و براى گرفتن حاجتم جز درگاهت وجود ندارد و براى آمرزش گناهم بخشندهاى غير تو نيست. و محال است كه غير از اين باشد.
-
( 16 ) وَ لَا أَخَافُ عَلَى نَفْسِي إِلَّا إِيَّاكَ ، إِنَّكَ أَهْلُ التَّقْوَى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ ، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ، وَ اقْضِ حَاجَتِي ، وَ أَنْجِحْ طَلِبَتِي ، وَ اغْفِرْ ذَنْبِي ، وَ آمِنْ خَوْفَ نَفْسِي ، إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ، وَ ذَلِكَ عَلَيْكَ يَسِيرٌ ، آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ .(16) الها من براى خود جز از تو هراسى ندارم چرا كه فقط تو سزاوارى براى ترسيدن و تو سزاوارى كه عفو فرمايى. بر محمد و آل او درود فرست و حاجتم را برآورده و خواستهام را ادا كن و از گناهم درگذر و مرا از نگرانى درونى امان بده كه تو بر همه چيز توانايى و اين كار برايت آسان است. اى خداى جهانيان دعايم را مستجاب كن.
دعای 12
( دعا در اعتراف به گناه و درخواست توبه ) ترجمه سید كاظم ارفع